گروه هنری سایه

دن کیشوتیسم

e-p-theatre — Fri, 18 Jul 2008 20:01:18 GMT

"خداوند انسان را آفرید و انسان توجیه را" اگر فکر می کنید یکی از مشاهیر این جمله رو گفته سخت در اشتباهید!! بنده این جمله رو از پسر عموم شنیدم.

انسانها وقتی خودشون رو از درون مورد توجه قرار میدن یا به عبارتی به این باور می رسن که "من" همونی هستم که فکر می کنم در مقابل این تفکر که می گه: "من" اونی هستم که مردم می بینن

طبق قاعده و بی کمتر استثنایی به خودشون باور پیدا می کنن و معتقد می شن که حقیقت نزد خودشونه. در چنین حالتی که نوعی خود شیفتگی ناشی از خامی و جوانی به آدم دست می ده فرد خودش رو با بزرگان و مشاهیر مقایسه می کنه و گاهی با خوندن نظرات و آراء نخبگان تاریخ به خودش می گه:چه جالب! من هم بدون اینکه این مطالب رو خونده باشم به اونها فکر کردم و همین عقاید رو دارم ...

یا بالاخره اینقدر تو خودش غور می کنه تا یه وجه تشابهی بین خودش و مرحوم آلبرت انیشتاین پیدا کنه، لابد فکر می کنید چه تشابهی؟ حداقل اینکه هردوشون سبیل دارن و خیلی شلخته هستن و به این تشابهات افتخار می کنن.

چند باور عمومی دیگه عبارتند از اینکه " ما آدمهای خاصی هستیم" و از آدمهای معمولی کمی متفاوت تر به دنیا نگاه می کنیم و دیگه اینکه معتقدیم "خیلی جذاب هستیم" و اطرفیانمون دوستمون دارن و ما می تونیم تا صبح براشون حرف بزنیم و اونا گوش بدن. در چنین وضعیتی در ساختار تعارفی جامعه ایرانی معمولاً اطرافیان که خیلی هم دوستمون ندارن با تظاهر به دوست داشتن تحملمون می کنن و به هر علتی کسی تمایل نداره اصطلاحاً تو ذوق طرف مقابل بزنه، در وضعیت پیش اومده شخص خودش رو با هیچکاک، استانیسلاوسکی، گابریل گارسیا مارکز، انیشتاین و فروید و ... هزاران دیگه از مشاهیر مقایسه می کنه و مدام حرفای جذاب می زنه در حالیکه اطرافیان در حال تعجب از وجود تشابهات فراوان فرد با شوالیه معروف "دون کیشوت" هستند این مرض دون کیشوتیسم ممکنه گریبان گیر همه بشه، هنرمند، ورزشکار، کارمند، رئیس، زن و مرد، همه و همه ...

سرتون رو درد نیارم با این سرعت اینترنت امیدوارم تونسته باشم تو این یادداشت کوتاه طرح مسئله کرده باشم و یه دغدغه کوچک رو در میون بگذارم و خودم رو دل خوش کنم به اینکه با وجود سانچوپانزا در کنارم و این الاغ سواری دائم و این نیزه ی بلند، خیلی به پیتر بروک شبیه شدم...

سبز آبی مهر

e-p-theatre — Fri, 20 Jun 2008 19:38:18 GMT

بهار گذشت تا گرمای تابستان از راه برسد،اما گروه هنری سایه درگیر پاییز است.

بله پاییز، دلیل این غیبت یک ماهه، ساخت یک برنامه ترکیبی به نام "سبز آبی مهر" است که در حال حاضر در مرحله مونتاژ به سر می برد، قرار است این برنامه ۱۳ قسمتی از اول مهر هر بعد از ظهر جمعه از تلویزیون پخش شود، شاید در پست بعدی کمی بیشتر درباره این برنامه توضیح دادم البته اگر چیزی نوشتم از عطر و بوی برنامه نخواهم نوشت که مشک باید خود ببوید...

نفرتم را بر یخ می نوشتم

e-p-theatre — Mon, 21 Apr 2008 17:48:18 GMT

ترجمه: عباس مخبر

" نفرتم را بر یخ می نوشتم" اولین مطلبی است که نوشته ی گروه هنری سایه نیست. علت پست این نوشته نخست احترامی است که برای مارکز به عنوان یک نویسنده بزرگ قائلیم و دیگر اینکه پس ازکمی پرس و جو متوجه شدیم با گذشت مدتها از ترجمه این نامه به دست "عباس مخبر" هنوز تعداد زیادی از دوستان موفق به مطالعه آن نشده اند.

شاید این اولین و آخرین پستی باشد که نوشته ی گروه هنری سایه نیست.

از استاد عباس مخبر به خاطر این ترجمه روان و از منصور جهانبخش به خاطر ارسال این غروب نامه ی زیبا کمال تشکر را داریم.

تقدیم به همه شما عزیزان هنرمند و هنردوست..

به خاطر گابریل گارسیا مارکز و خاطره ی جاوید دهکده ماکوندو، اورسولا، آئورلیانو، آرکادیو، رمدیوس خشگله، ملکیادس و ... صد سال تنهایی.

گابریل گارسیا مارکز، نویسنده ۷۳ ساله و چهره تابناک ادبیات آمریکای لاتین و جهان، به علت بیماری از زندگی اجتماعی کناره گرفت. او به سرطان غدد لنفاوی مبتلا شده است و به نظر می رسد حالش مرتبا بدتر می شود. مارکز یک نامه خداحافظی برای دوستانش نوشته که حقیقتا تکان دهنده است. گفتنی است ماکز نویسنده رمانهایی چون "صد سال تنهایی" ، "گزارش یک قتل"، " از عشق و شیاطین دیگر"، " پاییز پدر سالار" و ... است که در سال ۱۹۸۲نیز برنده جایزه نوبل شد.

اگر خداوند لحظه ای فراموش می کرد که من عروسکی کهنه ام و تکه کوچکی زندگی به من ارزانی می داشت، احتمالا همه آنچه را که به فکرم می رسید نمی گفتم، بلکه به همه چیزهایی که می گفتم فکر می کردم، ارج همه چیز در نظر من نه در ارزش آنها که در معنایی است که دارند، کمتر می خوابیدم و بیشتر رویا می دیدم چون می دانستم هر دقیقه که چشمانمان را بر هم می گذاریم شصت ثانیه نور را از دست می دهیم ، هنگامی که دیگران می ایستادند راه می رفتم و هنگامی که دیگران می خوابیدند بیدار می ماندم هنگامی که دیگران صحبت می کردند گوش می دادم و از خوردن یک بستنی شکلاتی چه حظی که نمی بردم!

اگر خداوند تکه ای زندگی به من ارزانی می داشت، قبایی ساده می پوشیدم نخست به خورشید چشم می دوختم و نه تنها جسمم که روحم را نیز عریان می کردم، خدایا اگر دل در سینه ام همچنان می تپید و طلوع آفتاب را انتظار می کشیدم... روی ستارگان با رویایی ون گگی شعری بندیتی(۱) را نقاشی می کردم و صدای دل نشین سرات (۲) ترانه های عاشقانه ای بود که به ماه هدیه می کردم، با اشکهایم گلهای سرخ را آبیاری می کردم تا خارهاشان و بوسه گلبرگ هاشان در جانم بخلد.

خدایا اگر تکه ای زندگی می داشتم نمی گذاشتم حتی یک روز بگذرد و بی آنکه به مردمی که دوستشان دارم نگویم که دوستشان دارم به همه مردان وزنان می قبولاندم که محبوب من اند و در کمند عشق زندگی می کردم. به انسانها نشان می دادم که چه در اشتباهند که گمان می کنند وقتی پیر شدند دیگر نمی توانند عاشق باشند و نمی دانند زمانی پیر می شوند که دیگر نتوانند عاشق باشند! به هر کودکی دو بال می دادم اما رهایش می کردم تا خود پرواز را بیاموزد. به سالخوردگان یاد می دادم که مرگ نه با سالخوردگی که با فراموشی سر می رسد، آه انسانها از شما چه بسیار چیزها که آموخته ام من دریافته ام که همگان می خواهند در قله کوه زندگی کنند بی آنکه بدانند خوشبختی واقعی وابسته سنجه ای است که در دست دارند، دریافته ام که وقتی طفل نوزاد برای اولین بار با مشت کوچکش انگشت پدر را می فشارد او را برای همیشه به دام می اندازد، دریافته ام که انسان فقط هنگامی حق دارد به انسانی دیگر از بالا به پایین بنگرد که ناگزیر باشد او را یاری دهد تا روی پای خود بیاستد. من از شما بسی چیزها آموختم اما در حقیقت فایده چندانی ندارند چون هنگامی که آنها را در این چمدان می گذارم بدبختانه در بستر مرگ خواهم بود.

گابریل گارسیا مارکز

۱- شاعر معاصر اهل اروگوئه

۲- خواننده معروف اهل اسپانیا

خوب بود اما...

e-p-theatre — Fri, 04 Apr 2008 13:36:18 GMT

اگر خوب فکر کنید لحظاتی را به خاطر می آورید که در حین تماشای یک تئاتر یا درست لحظه ای که به رسم دیرین برای گروه دست می زنید،با خود می گویید :"خوب بود اما اگر من بودم بهتر از این عمل می کردم".

اگر ساده از کنار جملات نگذریم باید بپرسیم چرا خوب بود؟ و چرا می شد بهتر از این عمل کرد؟ پیشنهاد نگارنده این است که در این مواقع از طرح این سوال که نواقص اثر هنری مذکور چه بود و چه چیزی می توانست به جای آن باشد بپرهیزیم.

اثر هنری مورد نظر می تواند طراحی صحنه، کارگردانی، بازیگری، موسیقی و تمامی عناصر یک نمایش باشد.

در آغاز برای اینکه دچار سر در گمی نشویم و با مبنایی مشترک بحث را پی بریزیم، باید بگویم که در این یادداشت، قصد ندارم در مورد تاملات فلسفی پیرامون نسبیت، استتیک و از این دست تعاریف قلم بزنم، که این مباحث در جای خود ارزشمند و اساسی هستند، بلکه قصد دارم تا یکی از دغدغه های عملی هنرمند، در فرآیند خلق و ارایه اثر هنری را با هم بشکافیم.

بر این اساس یادداشتم را به دو بخش تقسیم می کنم.

بخش اول

خوب بود اما...

پر واضح است که صفت خوب، به اثری که در عناصر اساسی و اصولی از قبیل تحلیل، فکر اصلی و غیره دچار اشکال باشد تعلق نمی گیرد. منظور از تحلیل، تحلیل تمامی عوامل اجرای تئاتر یعنی کارگردان، بازیگر، طراح و ... است چه آن دست از تحلیل که عمومی است و در تمامی گروه مشترک است و چه آن بخش که به دریافت شخصی هر کدام از هنرمندان گروه تعلق دارد ،به عبارتی کارگردان فکر اصلی متن را خوب فهمیده و ایده های اجرایی اش بر آن اساس درست است و طراح، بازیگر، آهنگساز و غیره و غیره هم دارای تحلیلی درست و چارچوب اجرایی درستی هستند پس مشکل کجاست؟ براستی فکر می کنید حالا که همه درست فهمیده اند و روش اجرایی مناسبی را انتخاب کرده اند مشکل کجاست؟

با این پرسش به سراغ بخش بعدی یادداشت می رویم

بخش دوم

...اگر من بودم بهتر عمل می کردم

نگارنده بر این باور است که دو عامل در شکل گیری این جمله در ذهن مخاطب حرفه ای یا هنرمند مخاطب، موثر است و آن دو عامل عبارتند از،عدم دقت و سخت گیری در فرآیند خلق و ارایه. سعی می کنم با چند مثال ملموس مطلب را بشکافم. صحنه ای را مجسم کنید که گروهی از هنروران همسرایان یا در بسیاری از تئاتر ها سیاهی لشکر روبروی شخصیت قهرمان قرار گرفته اند. در این حین یکی از آنها به هر علت غلطی از خلاقیت نابجای خود بهره می برد و توجه مخاطب را می دزدد.

در این لحظه فاجعه رخ داده است، یکی از تاثیر گذارترین لحظات نمایش با یک تکان بی دلیل، خودنمایی یا هر چیزی به هم ریخته است و چه بسا از هدف گروه که نیشتر به احساس تماشاگر است بازمانده ایم، با تمام درستی تحلیل و میزانسن و طراحی و چه و چه تماشاگر از کار بریده است او از این به بعد دست به سینه می نشیند به پشتی صندلی تکیه می دهد و احتمالاْ به شکلی کاملاْ روشنفکرانه چانه اش را با انگشت می خاراند و شاید هم به جذابیتهای دیگر اثر چشم بدوزد. این نتیجه عدم سخت گیری کارگردان در توجیه و هدایت گروه است.

یک مثال دیگر مجسم کنید طراح صحنه با دکوری عظم شهر تب را ترسیم کرده و دکوراتورها آن را ساخته انددرست لحظه ای که ادیپ برای گفتگو با مردم طاعون زده تب، به بالای ساختمان آمده است لبه ی یکی از مقواها که قرار است یکی از تخت سنگ های ساختمان باشد، جدا می شود و از قضا نزدیک ردای بلند ادیپ قرار می گیرد بازیگر مدام تلاش می کند از این مهلکه بگریزد مبادا لباسش به مقوا بگیرد و کنده شود این تلاش توان فرسا به تماشاگر هم منتقل می شود حالا او هم آرزو دارد که این صحنه زودتر بگذرد و مشکلی برای ادیپ پیش نیاید و نتیجه نهایی همان اتفاق قبلی تماشاگر از کار بریده است این هم چیزی نیست جز عدم دقت یکی از دستیاران صحنه در چساندن یک مقوا به توری ساختمان به همین سادگی اما نتیجه...

و مثال آخر که کمی سطح مسئله را عمیقتر بنماید، اگر کارگردان باشید حتماْ کارهایی با جدول زمان بندی فشرده را تجربه کرده اید در یک دوره تمرینی ۱۵ جلسه ای با بازیگران در جلسه یازدهم یا دوازدهم به این نتیجه می رسید که گروه تا ۸۰ درصد به آنچه می خواستید نزدیک شده است فقط کمی ناهماهنگی بازیگران رقصنده مانده است و چند حرکت در صحنه جنگ با شمشر بازیگران اصلی و یکی دو لحظه ساده دیگر شما خوشحالید که به وعده خود عمل کرده اید و در تاریخ مورد نظر به اجرا خواید رسید. تمرینها شما را راضی کرده است و این دو سه روز آخر از دقت و سخت گیری خود بر نحوه اجرای گروه، ارایه بازی بر اساس تحلیل و غیره کم می کنید، در این حالت اجرا خوب از آب در می آید، اما مطمئن باشید تماشاگر به آن جمله ی ...اما اگر من بودم بهتر عمل می کردم خواهد رسید.

مثال از این دست بسیار است و حتماْ شما نیز دیده اید و تجربه کرده اید گاهی فاصله تبدیل یک اثر هنری متوسط به مطلوب به همین نزدیکی است کافی است کمی دقت کنیم و سخت بگیریم.

1387

e-p-theatre — Sun, 23 Mar 2008 11:57:23 GMT

زکوی یار می آید نسیم باد نوروزی

از این باد ار مدد خواهی چراغ دل برافروزی

هر روزتان نوروز

نوروزتان پیروز

آنچه گذشت...

e-p-theatre — Sun, 16 Mar 2008 10:18:18 GMT

از نو می نویسم

سلام

حال همه ما خوب است

اما تو باور نکن ...

طلوع نوشتار به آن جهت با جملات سید علی صالحی شروع شد، شاید دلیلی برای این غیبت طولانی باشد و پوزشی از شما عزیزان دوست.

اگر خاطرتان باشد قبلاْ جذب توده مردم به آثار مکتوب و مطالعه راهی برای برون رفت از وضعیت موجود عنوان شد و دیگر اینکه در بررسی چند بیماری اجتماعی، ارزش نوشتار نسبت به گفتار مطرح و مشخص شد که به جای مرتب کردن کلمات و حرف زدن بهتر است با نوشتن، چیزی به تاریخ اندیشه بشر بیافزاییم چیزی که به جادوی تکنولوژی ماندگار به نظر می رسد. اما گفتاری که نوشته نشود پس از گذشت زمان فقط یک بار به درد می خورد آنهم نرسیده به پل صراط هنگامی است که کثافات گفتار قرار است گواه جهنم رفتن، سوختن مدام و سرب آتشین و چه و چه گردند.

امیدوارم با این مطلب کوتاه موجبات پیوستگی مطالب را فراهم کرده باشم، که نگارنده معتقد است گسستگی های مداوم در فرهنگ، تاریخ و... آزار بسیاری به اندیشه و اندیشمند ایرانی رسانده است.

بزودی با مطلبی به عنوان " خوب بود اما..." بروز خواهم شد.

مضرات هندسه شناسی

e-p-theatre — Mon, 18 Jun 2007 10:37:18 GMT

چند وقت است می خواهم چیزی بنویسم اما نه حوصله ای پیش می آمد ونه زمان امان می دهد. به ریخت خوش آهنگ امان و زمان نگاه نکنید منظورم همان از سر صبح تا شب سگ دو زدن خودمان است برای لقمه ای نان که کلی باید بکوشیم تا از آغشته شدنش به خود فروشی هنری یا انواع دیگر جلوگیری کنیم. اگر هم حوصله ای نیست به خاطر درد حاصل از کشیده هاییست که بر صورت فرهنگ و هنرمان می زنیم تا به سیلی برای زردی چهرمان رنگ و نوایی دست وپا کنیم.

در جامعه ما همه بزرگتر های فرهنگ افکار سیاسی، اخلاق نظامی و فقط داعیه فرهنگی دارند، به قول مرحوم آل احمد چون خوب حرف می زنند (حرف خوب می زنند) شغلی به دست آورده اند و نانی به روغن رسانده اند. در چنین شرایطی نمی توان منتظر اتفاق فرهنگی هنری خاصی بود.

هرچند به نظر امروزه معیارها دستخوش تغییر شده است و گاهی مسئولی را می بینیم که حتی حرف زدن هم بلد نیست و به عبارتی اگر چه نان نخورده است، حتی دست مردم هم ندیده است!

روزگاریست جان هنر هر روز کاسته می شود همه می دانیم بوی الرحمن فرهنگ و هنرمان به مشام می رسد اما فقط جان کندنش را به نظاره نشسته ایم البته کار دیگری هم از دستمان بر نمی آید، هنر مثل کودکی یتیم یا با کمی جسارت موشی آزمایشگاهی به بند کشیده شده است و عالمان فراوانی از جامعه شناس، دین شناس، روان شناس یا مهندسان صنعتی و برق و مخابرات و مکانیک ! و از این دست برایش تعیین و تکلیف می کنند. این مهندسان اکثراً تحصیلکرده های دانشگاههای پر آوازه کشور از قبیل شریف، پلی تکنیک یا دانشگاه تهران هستند اما به جای طراحی تکنولوژی جدید یا تولید محصول و روشی کارآمد که جانی به اقتصادِ از هنر بدترمان بخشد به جان هنر افتاده اند و با تفاسیر و تصمیماتشان گور هنر و فرهنگ را عمیقتر می کنند، این هم از همان تفکر نشات می گیرد که در مباحث هنری همه خود را علامه می دانند.

و اما گروه دیگر که من آنها را شناس ها نام می گذارم مثل روان شناس ها، جامعه شناس ها، مردم شناس ها و ... شناس ها، که معتقدند اول باید هنرمندان را آدم کرد بعد آنها را به دست یکی از این شناس ها سپرد تا با کارهای عالمانه و زیر ساختی! و با جادوی تبلیغ! بقیه جامعه را آدم کند، به این صورت تمام مشکلات فرهنگی ما مرتفع می شود و حتی ممکن است قیمت مسکن هم پایین بیاید! گو اینکه علمای برخی از این شناس ها را نمی توان عالم فرض کرد چرا که آنچه می دانند علم نیست اغلب نظریاتی است که بعید نیست از سر سوء هاضمه باشد.

بگذریم نمی خواهم در مورد مدیریت فرهنگی کشور بنویسم، گورش خالی تر از آنست که بتوان بر آن شیونی سر داد.

اما به تازگی واژگانی سنگین و پر تفسیر به نام مهندسی فرهنگی و مهندسی فرهنگ به کرات شنیده می شود که کمی ترسناک به نظر می رسد، مفاهیمی که قرار است نوش داروی جان هنر و فرهنگ باشد و اما نوش دارو چه جای ترس دارد؟

ترس من از آنست که این مفاهیم مستمسکی باشد برای آندسته از مهندسان و شناس ها که تا کنون راهی به هنر نیافته اند. به این بهانه که باید مهندسان بیایند و با تفکر و روشی هندسی هنر را درست کنند و فرهنگ را اصلاح ! لابد می پرسید پس شناس ها این میان چه کاره اند؟ در جواب باید بگویم بنده نمی دانم بروید و از خودشان بپرسید.

غافل از این که این روش سالها در حال اجراست و روزی بیست و چهار بار شکست می خورد، مهندس میر سلیم را به خاطر بیاورید همان نویسنده معروف کتاب احتراق در موتورهای درونسوز که از قضا وزیر ارشاد هم بود و مهندس جعفری جلوه و مهندس ...

بعد از اینهمه این در و آن در زدن کمی مسخره به نظر می رسد که پس از ساختن فیلم سیصد همه به تاریخ و تمدن ایران علاقه پیدا می کنند، به محض برگزاری بزرگداشت مولانا در قونیه همه به فکر می افتند که چرا مولانا ترک شد؟ همین اواخرهم تاجیک ها عکس ابو علی سینا همدانی را روی اسکناس هایشان به چاپ رساندند تا پروژه دشمنان برای فرار مغزها و جذب نخبه گان تکمیل شده باشد!

بنابراین به جای تولید فرهنگ جدید و جریانات فرهنگی جدید بهتر است از آنچه داریم پاسداری کنیم مبادا حافظ شیرازی اهل آنکارا شود، سعدی به هند برود، فارابی اتریش را برگزیند و خیام آلمانی از آب در بیاید، بابا طاهرهم پالتو بپوشد و با آن لهجه لری اش روس شود.

امیدوارم در این وازه سازی جدید فرهنگی( مهندسی فرهنگی و مهندسی فرهنگ)جایی هم برای حفظ و حراست از تاریخ و تمدن کهن ایران و فرهنگ چند هزار ساله اش در نظر گرفته شود.

کتاب‌ناخواندگی، خطابه و کتاب‌زدگی

e-p-theatre — Thu, 19 Apr 2007 19:49:18 GMT

پیش از این در باب بیماری-فاجعه‌ی کتاب ناخریدگی یا کتاب ناخواندگی، نوشتم، آفتی که سالهاست جان این سرزمین را می‌کاهد و لابد از توطئه‌های دشمن است!

امروز می‌خواهم نظر شما خواننده گرامی را به آفتی دیگر که نمی‌دانم از نیمه پر یا خالی لیوان نشات می‌گیرد، جلب کنم. نیمی از این لیوان کتاب ناخریدگی و ناخواندگی بود، نیمه خالی یا پر، نمی‌دانم! اما نیمه دیگر به کتاب زده‌گی بر وزن دریا زدگی! تعلق دارد. این بیماری تشابه زیادی به بیماری خطابه دارد.

از آنجایی‌که ما مردم افراط و تفریطیم (البته این حکم نسبی است)کتاب نخواندن را به ته نادانی و بی‌سوادی رسانده و هستی را بر پایه شهود- توهم خود تعریف می‌کنیم و جالب اینکه بسیار هم به یافته‌های بی اساس خود دلگرم و معتقدیم.

موقعیتی را تعریف می‌کنم تا درک مشترکی از آنچه عرض می‌کنم پیدا کنیم. فرض کنید به مهمانی اجباری-فامیلی رفته‌اید، یک مهمانی نیمه شلوغ به مناسبت پایان خدمت سربازی یکی از اقوام، شما که هنرمند فامیل هستید در میان مباحث مطروحه چیزی برای گفتن و مشارکت در بحث نمی‌بینید از طرفی هم اگر همین طور ساکت بنشینید خدا می‌داند پس از مهمانی چه قضاوتهایی درباره شما خواهد شد، به هر حال سر بزنگاه در فرصتی مناسب بحثی را مطرح می‌کنید مثلاً شبه جزایر معلق و رنگارنگ خورشت را به تابلوهای جکسون پولاک! ارتباط داده و بحث را آغاز می‌کنید، طبیعتاً دیگران را از میدان بیرون کرده‌اید، مگر اینکه قدرت خلاقه آنان توانایی ایجاد ارتباط بین گوجه فرنگی و جکسون پولاک را داشته باشند که بیشتر در میان بیماران مبتلا به فن خطابه این توانایی به چشم می‌خورد.

القصه، شما خبطی می کنید و چیزی هم در مورد جهان‌بینی این هنرمند می‌گویید، آن بخش از هنر که نقطه هامارتیای هنرمند است، بلافاصله از همین پاشنه آشیل اظهار نظرهای متعدد حاضرین از حسن‌علی‌بقال گرفته تا همین جوان تازه مرد شده‌ی ما که با کارت پایان خدمت خود موجبات این مهمانی را فراهم کرده شروع می شود، در آغاز عموماً اندیشه‌های هستی شناسانه جکسون پولاک نگون بخت مورد نقد قرار می‌گیرد بعد به حکم حسن‌علی‌بقال آثار او به مشتی آشغال تبدیل می‌شود،(آخر در زمینه‌ی هنر، سیاست، دین و فوتبال همه خود را علامه می‌دانند)این باعث می‌شود تا شما سرخورده‌تر از قبل به سکوت فرو بروید البته با این تفاوت که دیگر نگران قضاوتهای بعد از مهمانی نیستید، شما از هر اتهامی مبرا هستید. فقط کمی از رقصاندن تن پولاک در گور تنهایی خود ناراحتید.

شهود منبعث از کتاب‌ناخواندگی حسن‌علی‌بقال به الهاماتی مطلق تبدیل شده و بر شما پیروز گشته است، می‌بینید که به سادگی کتاب‌ناخواندگی طرف مقابل شما را از میدان به در می‌کند.

این یک مهمانی بود و حسن‌علی‌بقال فرضی ما هم یک نافرهیخته اما شما بگویید این بیماری تا کجای جامعه ما رسوخ کرده است؟

تا به حال کسی را دیده‌اید که خود را در زمینه آثار هنری صاحب نظر نداند؟

مهم این نیست همه صاحب نظرند که این از خواص جادویی هنر است مهم این است که قضیه در مرحله‌ای بالاتر اتفاق بیافتد و شخصی از نوع غایی حسن‌علی‌بقال در اداره‌ای یا وزارت خانه‌ای بر مسند تصمیم‌گیری تکیه بزند و از این هامارتیای هنر نهایت بهره را ببرد.

اگر تاریخ زیبایی شناسی دنیا می‌دانست آن مطلقی که قرن‌هاست به دنبال آن است در پس کتاب‌ناخواندگی و جهالت حسن‌علی‌بقال فرضی یا نمونه‌های غایی و حقیقی آن پنهان است، فلاسفه‌اش هرگز به خود اجازه‌ مطالعه نمی‌دادند و خدا می‌داند چه بر سر دنیا می‌آمد.

بیماری مهلک دیگر خطابه نام دارد، خطابه به خودی خود یک بیماری نیست اما اگر بدون پشتوانه باشد از ایدز هم بدتر است، برخی آدمها فقط دهان‌اند این آدم‌ها که در هر قشری پیدا می‌شوند به تعبیر مشهور، دریایی وسیع به عمق کمتر از یک بند انگشت هستند، البته اگر بد بینی نباشد در وسعت دریا گونه آنها شک دارم.

در هر رشته یا شاخه‌ای که آدمی ادبیات خاصی ایجاد کرده واژه‌هایی تخصصی وجود دارند که اهالی همان شاخه به آن واژه‌ها سخن می‌گویند. دانستن این واژه‌ها کار سختی نیست و بعضاً حل کردن جدول روزنامه‌های زرد و بنفش هم در این زمینه آموزگار خوبی است.

گاهی این ‌کتاب‌ ناخوانده‌های خطابه‌گو به معنی تحت‌اللفظی آن واژگان هم احاطه ندارند اما با کاربرد این کلمه‌ها به خوبی آشنایند و به عبارتی بهتر، جملات متعددی که متشکل از این واژه‌ها‌یند را حفظ و سخن می‌رانند که این جملات را بگویند!

درست است که این نوع خطابه به زعم نویسنده یک بیماریست اما می‌تواند عوایدی هم برای بیمار داشته باشد. در میان جامعه‌ی کوتوله‌های مبتلا به کتاب‌ناخواندگی، خطابه‌گوها بسیار موفقند و میز و صندلی‌های خوشرنگی را تسخیر می‌کنند و ...

در پایان می‌خواهم به بیماری دیگری اشاره کنم که کاملاً با آنچه در بالا خواندید متفاوت است، کتاب‌زدگی، در این بیماری مبتلایان جماعتی هستند که بسیار کتاب خوانده‌اند و می‌خوانند، از داستایوفسکی تا دولت‌آبادی، از افلاطون تا ویتگنشتاین، این فرهیخته‌گان همواره منتقدند چیزی ارضایشان نمی‌‌کند، همه چیز دنیا برایشان دچار معنا باخته‌گی شده است، مدینه فاضله‌ای در ذهن دارند که از بهشت هم دست نایافتنی تر است.

پای حرف که می‌شود در هر چند دقیقه برآیند یک کتابخانه را قی می‌کنند اما تا قلم در دست می‌گیرند، یا مثلاً روی صندلی تاشوی کارگردانی می‌نشینند، یا هم که به کار هنری دیگری می‌پردازند پیش از خلق اثر به بهانه‌های مختلف با حفظ پوزیشن روشنفکرانه خود از عمل سر باز می زنند.

عزیز بزرگوار، این نوشته فقط برای یاد‌آوری آنچه بود که شما به خوبی آن را می دانید اما روزمرگی خیابان، مغازه و پول آن را در حاله‌ای از فراموشی پوشانده است.

نویسنده معتقد است تنها راه رهایی از اوضاع موجود و حرکت به سمت وضعیت مطلوب بالا بردن سطح مطالعه افراد و جذب بخش عمده جامعه به محصولات فرهنگی است.البته کتاب‌خوانی هم آفت‌هایی دارد که سعی شد به گونه‌ای به آنها پراخته شود، راه‌های دیگری هم برای این برون رفت مطرح می‌شود، که بیشتر به شوخی شبیه است مثل اینکه کل این سرزمین را با آنچه در آنست از بین ببرند سال‌ها خاک آن را آفتاب بدهند و بعد رویشی دوباره و رنسانسی احتمالی.

این یعنی فاجعه

e-p-theatre — Tue, 10 Apr 2007 20:30:18 GMT

آیا می‌دانید حدود 2 میلیون شاعر رسمی و ثبت شده در کشور ما وجود دارند؟

آیا می‌دانید کتاب‌های شعر معمولاً با قیمتی پایین بین 2 تا 3 هزار تومان و تیراژ هزار جلدی به چاپ می‌رسند؟

آیا می‌دانید در کشور ما سالانه حدود 3 هزار عنوان کتاب به چاپ می‌رسد؟

آیا می‌دانید پر تیراژترین روزنامه ایران همشهری،با تیراژی حدود 300 هزار نسخه است؟

آیا می‌دانید که در کشور ما سالانه به تعداد انگشتان دست هم نمایشنامه ایرانی چاپ نمی‌شود؟

نکته‌های فراوانی در سوال‌های بالا نهفته است. اگر کمی تامل کنید متوجه می‌شوید که با وجود 2 میلیون شاعر رسمی و ثبت شده در کشور کمی عجیب به نظر می‌رسد که کتاب‌های شعر، ماه‌ها و در بعضی اوقات سال‌ها خاک می‌خورند و در آخر هم به حراج 3 جلد 200 تومان کتاب‌ فروشی‌های میدان انقلاب می‌رسند، به عبارتی یعنی شاعران هم کتاب نمی‌خرند، شعر نمی‌خوانند، در بخش نمایشنامه اوضاع از این هم بدتر است، البته کتاب‌های چند نفر مثل سید علی صالحی در شعر و نمایشنامه‌نویسانی مثل بیضایی و رادی را در این آمار به حساب نیاوریم چون استثناء هستند و در آمار به حساب نمی‌آیند.

هدفم از نوشتن این یادداشت زیر سوال بردن هزارتوهای وزارت ارشاد نیست، به دنبال سیاه نمایی و ارائه بیانیه های فرهنگی هم نیستم برعکس یکی به میخ یکی هم به نعل باید زد.

تئاتری‌های زیادی را می‌شناسم. در بیشتر مواقع وقتی یکی از این فرهیختگان را ملاقات می کنم پس از احوال پرسی سراغ از نمایشنامه‌ای خوب می‌گیرند و غالباً می گویند مدت‌هاست قصد به صحنه بردن نمایشی را دارند اما متن خوب در اختیار ندارند. آخر نمایش کار کردن هم مثل یادگرفتن زبان و یادگرفتن موسیقی است که همه فقط قصدش را دارند.

جالب اینجاست اغلب این دوستان هنرمندانی خلاق هستند که ایده‌های فراوانی در سر دارند آنقدر هم از ادبیات می‌دانند که بدون اشتباه دستوری نمایش‌نامه‌ای را به انجام برسانند، ولی در پاسخ به این سوال همیشگی من که چرا نمی نویسند؟ پاسخ های سر بالا و بی معنی می دهند و بهانه‌های بنی اسراییلی می‌آورند و آدم رابه یاد این جمله معروف می اندازند که خداوند انسان را آفرید و انسان توجیه را !

اشتباه نکنید فاجعه این نیست که فرهیختگان نمایش‌نامه نمی‌نویسند، نمایشنامه‌نویسی خیر سرشان، مشکل بزرگتر این جاست که حتی نمایش‌نامه نمی‌خوانند والا این کتاب‌ها پس از طی کردن هزارتوی وزارت ارشاد و کوبیده شدن با حروف سربی چاپخانه‌ها ماه‌ها و سال‌ها خاک نمی‌خورند و به سرنوشت سه جلد 200 تومان میدان انفلاب دچار نمی‌شوند.

در بیشتر اوقات کارگردانی را می‌بینیم که مدت‌هاست به دنبال متن می‌گردد،البته کجا را می‌گردد؟ خدا می‌داند! هیچ‌گاه او را در کتابخانه نمی‌بینید، کتاب فروشی پیش کش.

کل فرآیند گشتن به دنبال متن معطوف می‌شود به چند تلفن به دوستان و آشنایان و سراغ متن جدید را گرفتن یا احیاناً به یکی از دوستان اهل قلم سفارش دادن.

بگذریم برای اینکه روده درازی نکرده باشم یکراست به سراغ نقطه عطف دوم می‌روم و بعد نتیجه گیری، لابد فکر می‌کنید چقدر اوضاع شعر ، نمایش‌نامه و داستان و از این قبیل محصولات فرهنگی ما خراب است. دوستی می‌گفت غم امروز را نخور فردا روز بدتریست بنا به این منطق سخت در اشتباهید، باید عرض کنم هنرمندان ما با وجود این آمار فاجعه‌بار از باسوادترین اقشار جامعه هستند، تقریباً هیچ هنرمندی پیدا نمی‌شود که در سال یک کتاب نخواند اما در هر قشر دیگری که می‌خواهید می‌توانید نمونه‌های فراوانی را پیدا کنید، دکتر، مهندس و ...

چیزی که مهم است رسالت هنرمند است، کسی از دکتر و مهندس و ... نمی‌خواهد فرهنگ بسازد، زمان را گسترش دهد، زمانه‌اش را جاودان سازد، جامعه‌اش را رهبری کند اما هنرمند چه بخواهد چه نخواهد هدفی دارد، رسالتی دارد، البته اگر نخواهیم با مانیفست‌های روشنفکر مابانه در حالیکه توی کافی شاپ نشسته‌ایم و سیگار تلخ فرانسوی دود می‌کنیم زیر بار مسئولیت شانه خالی کنیم... راستی نور قرمز کافی شاپ را فراموش کردم.

فلاسفه می گویند سه مقوله در پی کشف حقیقت هستند، اول هنر، دوم دین و سوم فلسفه این ترتیب بر اساس گفته‌های نیچه بود گو اینکه فیلسوفان دیگری هستند که نظر کاملاً متفاوتی دارند و پیش از هر چیز فلسفه را راهی برای رسیدن به حقیقت یا به عبارتی کشف حقیقت می‌دانند، کاری به مباحث فلسفی نداریم و مجالی هم برای مطرح کردن این مباحث نیست همین که بدانیم فلاسفه در مورد ذات حقیقت‌جوی فلسفه، دین و هنر شکی ندارند و فقط در مورد ترتیب این سه حوزه اختلاف نظر دارند، کافیست.

خوشبختانه! سال‌هاست که فیلسوفان در کشور ما به دنیا نمی‌آیند، دین هم که نیازی به گفتن ندارد و اما هنرمند که نمی‌دانم به واسطه نبود کسب و کار است یا نبود امکان ازدواج شاید هم به علت پدیده رایج قهر کردن از مامان الی ماشاا..

پس ما از این یادداشت نتیجه می‌گیریم که سالی یک کتاب بخوانیم چون هم هنرمند می‌شویم هم خوب است و در نهایت هم حقیقت را کشف می‌کنیم.

خون بازی

e-p-theatre — Thu, 29 Mar 2007 17:36:18 GMT

فیلم خون بازی اکران نوروزی خود را آغاز کرد. فیلمی که در جریان جشنواره بیست و پنجم نظر بسیاری از مخاطبان را به خود جلب کرد. این فیلم ازجمله فیلم های جدی و قابل اعتنای امسال به شمار می رود، از معدود تجربه های مشترک کارگردانی در سینمای ایران، تلاشی از رخشان بنی اعتماد و محسن عبدالوهاب که به توفیق نسبی دست یافته است.

این یادداشت نگاهی است اجمالی به چند نکته مهم این فیلم : اولین چیزی که در نماهای اولیه این فیلم نظر مخاطب را به خود جلب می کند تصویربرداری ویژه این فیلم بود،برای اینکه تاکید کرد باشم یک بار دیگر می نویسم تصویربرداری و نه فیلم برداری، همانطور که می دانیم این فیلم به طریقه دیجیتال ساخته شده است، بگذریم که محمود کلاری جایزه فیلم برداری فجر را به خاطر تصویربرداری این فیلم دریافت کرد.البته این نکته چیزی از ارزش تصاویر چشم گیر کلاری در این فیلم نمی کاهد. تصاویری که با تنالیته ای خاکستری و قهوه ای فضایی ویژه و همسو با آنچه در محتوای کم عمق فیلم می گذشت ایجاد کرده است.

نکته دیگر، بازی باران کوثری در این فیلم است نقش دختری معتاد از نیمه بالای شهر تهران که باعث شد خانم کوثری جایزه فجر را به خانه ببرد. باور کنید آسان ترین نقش کاراکتریست که به تیپ نزدیک می شود. مثلا برای بازی نقش یک کاراکتر لمپن، مرد یا زن، با تمام پیچیدگی هایش کار مشکلی پیش رو نداریم، صفت لمپن بازیگر را رندانه از یک بازی معمولی جدا می کند و باعث جلب نظر تماشاگر می شود، نقش معتاد هم همین طور است، یادمان نرود که هنوز هم خیلی ها بهروز وثوق گوزنها را قله هنر بازیگری سینمای ایران می دانند و بهرام رادان دو بار به خاطر بازی در نقش معتاد جایزه فجر را دریافت کرده است. اما چیزی که بازی باران کوثری را از دیگران جدا می کند و نشان دهنده توان این بازیگر است، عدم تناسب فیزیک او با نقش است گو اینکه گریم کمک شایانی به او کرده است و دیگر اینکه این بازیگر پر آتیه بدون ترس از نازیبا شدن چهره اش چیزی که خیلی از بازیگران زن از آن واهمه دارند، بازی می کند و در لحظات خماری حتی عمدا خود را از ریخت می اندازد. مثلا در آن سکانس گم شدن بسته مواد در میان گل و لای باران کوثری به یک بازی کاملا طبیعی می رسد که از سکانس های قوی فیلم به شمار می رود.

مطلب دیگری که از نکات قابل بحث این فیلم است فیلم نامه و کارگردانی ان است. فیلم نامه خون بازی قصه پیچیده ای ندارد خبری از اوج و فرود چشم گیر نیست، فیلم نامه گاهی تنه به سینمای غیر روایی می زند. نبود قصه کامل با ساختار کلاسیک را بعضی ها از نقاط ضعف به شمار می آورند اما بنده از آن به عنوان یک ویژیگی یاد می کنم، یادمان نرود که ادبیات دراماتیک وقتی به کمال می رسد که نمایش داده شود یا به تصویر کشیده شود، ساموئل بکت وقتی در انتظار گودو را نوشت هیچ کارگردانی آن را یک نمایشنامه خوب به حساب نمی آورد، حتی کسی حاظر نشد آن را به روی صحنه ببرد تا اینکه روژه بلن راهی برای به صحنه بردن این نمایشنامه بدون قصه پیدا کرد. فیلم نامه خون بازی خوب کارگردانی شده است هر چند نمی توان با قدرت گفت خون بازی خسته کننده نبود، چون زمان 75 دیقه ای فیلم فرصتی برای قضاوت در این باره به مخاطب نمی دهد، مخاطبی که عادت دارد حداقل 90 دقیقه روی صندلی بنشیند، به تازگی هم که تله فیلم های تلویزیون میزان صبر و حوصله مخاطب ایرانی را در مواجهه با فیلم های ملال آور بسیار ترقی داده است. به هر حال وقتی قصه پر پیچ و خمی در دست نداریم کارگردانی کمی مشکل می شود، بنی اعتماد به واسطه تجارت شخصی اش در زمینه مستند توانسته این فیلم را خوب هدایت کند. خون بازی نمره قبولی کارگردانی را دارد. در پایان می خواهم نظر شما را به این نکته جلب کنم که خون بازی جلوه های ویژه خاصی نداشت اگر از طریقه دیجیتال و دیگر بهره های فیلم از امکانات رایج تکنولوژی نوین بگذریم از چیز خاص دیگری استفاده نمی کند اما بپذیریم که فیلم قابل توجهی از آب درآمده برتری این فیلم به فکر و ایده اجرایی آن است چیزی که امروزه کمتر به آن توجه می شود و همگان راه رسیدن به سینمای خوب، پرمخاطب و امروزی را بهره گیری از سخت افزار فوق العاده می دانند اما باید بپذیریم که ارزش مغز افزار از سخت افزار بیشتر است.

برای حسن ختام یک جمله یا ضرب المثل گروتسک می آورم که با توجه به بحث بالا چندان هم بی ربط نیست، می گویند: آلمانی ها قبل از انجام کار به آن فکر می کنند، ایتالیایی ها در حین انجام کار و ایرانی ها پس از انجام کار.خوشبختانه خون بازی فیلمی است که این جمله را نقض کرده است.